Reklama

2017-12-24 20:28:43

Reklama

Boże Narodzenie

Babie w Wigilię drzwi nie otwierać

Reklama

Gdyby się podczas pasterki rozejrzysz po kościele, zerkając przez dziurkę w desce z wieka trumny - dostrzeżesz czarownicę. Będzie stała tyłem do ołtarza. Uważaj, baba z piekła rodem już wie, że została zdemaskowana. I będzie się pieklić.

Reklama

- Kiedyś ludzie przywiązywali szczególną wagę do wszelkich zwyczajów. Każdy gest, każdy rytuał miał głęboki sens. Sto lat temu żaden szanujący się gazda nie wniósłby do chałupy plastikowej chińskiej choinki, w dodatku na tydzień przed świętami. Coś takiego po prostu nie miałoby sensu - zauważa Dorota Majerczyk, etnolog, muzykolog i niestrudzony badacz tajników kultury ludowej, szczególnie tej zagórzańskiej z okolic Rabki.

Sto lat temu nie było choinek. Te zaczęły się pojawiać w góralskich chałupach dopiero w drugiej połowie XX stulecia. Prawdziwy gazda przynosił do domu podłaźniczkę. Były to małe drzewka szpilkowe, wieszane u powały reprezentacyjnej "białej izby". Drzewko było skierowane wierzchołkiem ku podłodze. Ważne było, by podłaźniczkę wnieść do chałupy właśnie w Wigilię. Zielone gałązki, jako symbol odradzającej się przyrody, zapewniały witalną siłę domownikom, zdrowie i urodzaj. Drzewko gospodarze przybierali orzechami, jabłkami - te zapewniały bogactwo a także słomą - panaceum na urodzaj, oraz posklejanymi z opłatków przypominającymi ziemski glob - "światami".

Jednak przygotowania do świąt zaczynały się dużo wcześniej, z pierwszym dniem Adwentu. Mieszkańcy zagórzańskich wiosek posępnieli wówczas, poważnieli. Baby ubierały się w stonowane ubiory. Milkły instrumenty. Mieszkańcy gazdówek wyrzekali się jedzenia tłustych potraw. Nikt nie śmiał też "ruszać ziemi" kopaczką, pługiem czy innym rolniczym sprzętem. Dlaczego? "Gdy się w Adwent ziemię pruje, to ona później 3 roki choruje" - tłumaczyli złowrogim przysłowiem starsi mieszkańcy zagórzańskich wiosek.

Świętego Mikołaja górale znali i się do niego gorliwie modlili, mimo że święty biskup wcale góralskim dziatkom prezentów nie przynosił. Święty miał za to w Wigilię zwoływać wszystkie wilki na jedną z gorczańskich polan i tam im polecać, którą w nadchodzącym roku trzodę mogą porywać z gazdówek, a którą powinny oszczędzić.

W dniu świętej Łucji po zmroku - żaden rozsądny gazda do swej gazdówki obcej baby nie wpuścił. Dlaczego? 13 grudnia aktywność wykazywały czarownice. Taka baba z piekła rodem mogła bez przeszkód odebrać krowom mleko. - Jak się krowa przestawała doić, to oznaczało katastrofę dla góralskiej rodziny. Krowy były prawdziwymi żywicielkami. Dawały mleko, z którego gaździny wyrabiały nabiał. Ten można było spieniężyć. Mleko było zbyt cenne, żeby je po prostu wypić. Dostawały je tylko małe dzieci. Pozostali domownicy próbowali nabiału jedynie od wielkiego święta - tłumaczy Dorota Majerczyk.

Z powodu możliwych szkód i wybitnej złośliwości czarownic - bardzo ważne było, by zagrożenie w porę rozpoznać. Okres Adwentu był do tego jedną niewielu okazji. Jak rozpoznać czarownicę? Sposobów było kilka. Każdy żmudny i wymagający cierpliwości. W dzień św. Łucji należało rozpocząć zbieranie drewnianych szczapek. Codziennie trzeba było urąbać choć jedną i gromadzić wiązkę aż do Wigilii. Wówczas "siajty" trafiały do pieca. Rozpalało się wielki ogień i grzało wodę. Do wrzątku należało wrzucić "powązkę" - szmatkę używaną do cedzenia mleka. Wedle dawnych wierzeń, jeśli wszelkie magiczne wskazania zostały skrupulatnie dopełnione - powązka gotująca się w garze powinna zawierać w swym wnętrzu przynajmniej jedną czarownicę. Wiedźma, panicznie próbując uniknąć ugotowania, miała w zwyczaju zmienić się "w byleco": mysz, kota, inną "gadzinę". Wystarczyło więc tę "gadzinę" dorwać i przy pomocy ostrego noża bezceremonialnie pozbawić któregoś z mniej życiowo istotnych organów: ogona, ucha lub łapy. Nazajutrz wystarczyło bacznie obserwować, której z zamieszkałych w wiosce pań zabrakło analogicznego członka - to była właśnie czarownica. - Ten dość drastyczny obyczaj pod koniec XIX wieku obserwowała w Ponicach i opisała w swej pracy Stefania Ulanowska - przypomina Dorota Majerczyk.

Drugi, także niepozbawiony upiornego pierwiastka, sposób na czarownice również wymagał wielodniowych przygotowań, rozpoczynających się w dniu św. Łucji. Również i tu trzeba było aż do Wigilii zbierać drewno, z którego robiło się niewielkie krzesełko. Mebelek należało zabrać ze sobą na pasterkę i ustawić pod chórem kościelnym. Podczas nabożeństwa, siedząc wygodnie na krześle, należało obserwować rozmodlony tłum, patrząc przez otwór po sęku w desze wyciągniętej z trumiennego wieka. Przy pomocy tego wymyślnego zestawu można było łatwo dostrzec obecne w kościele czarownice. Wiedźmy mają bowiem w zwyczaju odwracać się tyłem do ołtarza. Problemem było jednak to, że czarownice bezbłędnie wyczuwały, że zostały zdemaskowane i potrafiły się strasznie pieklić, a nawet mścić.

Wigilia była dla zagórzan także bodaj jedyną okazją dla pozbycia się z domu uprzykrzonych pcheł. Główna rola w pradawnym obrzędzie należała do córki gospodarzy. Dziewczyna musiała trzykrotnie obiec chałupę, wykrzykując polecenie: "syćka gadzina z domu". Na pchły oracja działała stuprocentowo.

W Wigilię około piętnastej w gazdówkach zamierały wszelkie roboty. Zaczynało się świętowanie i wigilijna wieczerza. Na środku stołu gospodyni układała zawiniątko - związaną czterema rogami płócienną chustę wypchaną sianem. Na chuście układano chleb, a na bochenku misę, do której trafiały kolejne postne dania: kluski, ziemniaki, bób, kapusta, karpiele, grzyby. Na stole nie było ryb. Cała rodzina jadła wieczerzę z jednej miski. Wcześniej jednak domownicy dzielili się opłatkiem. Nie było specjalnych życzeń. Po prostu ojciec rodziny maczał opłatek w miodzie i dzielił się z domownikami. Resztkami z wigilijnego stołu i opłatkami były częstowane zwierzęta. Wszystkie  z wyjątkiem: psów, kotów i świń. Sędziwy mieszkaniec Lubomierza tłumaczył etnografom ten osobliwy wyjątek w ten sposób. - Psu nie dawali bez to, ze Wilijo to obiad Pana Jezusa. Pies to fałszywy jest, bo scekoł raz na Pana Jezusa, i bez to nie dostaje.

Tuż po pasterce zaczynały się "podłazy". Młodzi, nieżonaci chłopcy odwiedzali chałupy swych wybranek. Były żarty, kolędowanie, ale też bardzo konkretne matrymonialne profity z odwiedzin. - Uwaga chłopaka skupiała się głównie na jabłku zawieszonym na podłaźniczce. Jeśli bez sprzeciwu domowników udało się mu zerwać owoc - oznaczało to, że jego zaloty zostały przyjęte - uściśla Dorota Majerczyk.

Dzień Bożego Narodzenia był świętem dostojnym, wręcz patetycznym. Mieszkańcy zagórzańskich wiosek, ale też górale z Podhala spędzali go we własnych domach. Nie wolno było w tym dniu wykonywać żadnych gospodarskich robót, poza karmieniem zwierząt. Co ciekawe, nie wolno też było sobie w Boże Narodzenie poleżeć. Pokładanie się mogło sprawić, że zasiany owiec też będzie się latem pokładał.

O wiele bardziej wesoły przebieg miał drugi dzień świąt - św. Szczepana. Tylko w tym dniu można było bez posądzenia o świętokradztwo podczas Mszy św. cisnąc w swojego plebana... owsem. W Szczepana zaczynało się też kolędowanie. Zagórzanie kolędowali z szopką, gwiazdą, ale najbardziej malownicze było kolędowanie z turoniem. "Bycoń" miał w zwyczaju podczas przedstawienia wyzionąć ducha. Pozostali kolędnicy: dziad lub Żyd - starali się bydle ożywić masażem grzbietu, wlewając byczkowi do pyska gorzałkę. Ale zazwyczaj dopiero lewatywa sprawiała, że turoń wstawał jak nowo narodzony.

- O większości tych obrzędów można dziś już tylko poczytać w etnograficznych zapiskach, ale niektóre są nadal kultywowane - wspomina ze śmiechem pani Dorota. - Mój mąż Piotrek z powodu swego przywiązania do tradycji naraził się mocno teściowej. Moja mama odwiedziła nas w Wigilię z samego rana. Przyniosła zakupy. Pukała do drzwi, a Piotrek nie otwierał. Tłumaczył się, że jak baba wejdzie do chałupy w wigilijny poranek jako pierwsza - cały rok nieszczęść murowany.

Marek Kalinowski

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • PRACA | dam
    Przyjmę do pracy KUCHARKĘ z możliwością zamieszkania do pensjonatu w Białym Dunajcu. Wysokie wynagrodzenie.
    Tel.: 692522335
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    ZAKOPANE - KOŚCIELISKO APARTAMENT 70m2 w cenie 50m2 z GARAŻEM. DWUPOZIOMOWY, BALKONY, KOMINEK. 510 090 023
  • PRACA | dam
    Grand Hotel Stamary zatrudni osobę na stanowisko PORTIERA. Doświadczenie mile widziane. Umowa o pracę. Zgłoszenia proszę kierować na adres mailowy: praca@stamary.pl, tel.: 669700699.
  • PRACA | dam
    Hotel Skalny *** w Zakopanem zatrudni osobę do obsługi recepcji - praca nocna.
    Tel.: 182019100
    E-mail: skalny@skalny.com.pl
  • PRACA | dam
    Pracownika do zakładu kuśnierskiego ubezpieczenie, dobra płaca.
    Tel.: 888267329
  • PRACA | dam
    Przyjmę chłopaka do pakowania paczek i wykańczania skór gotowych, wym.prawo jazdy kat.B praca w Szaflarach.
    Tel.: 888267329
  • PRACA | dam
    ZAKOPIAŃSKIE CENTRUM KULTURY zatrudni osoby do: organizacji imprez oraz promocji. Zapraszamy do składania CV z listem motywacyjnym osobiście w siedzibie ZCK przy ul. Kościeliskiej 7, pon.- pt. w godz. 9:00-17:00 lub na adres e-mail: finanse2@promocja.zakopane.pl. Szczegóły na
    WWW: www.zakopane.pl
  • PRACA | dam
    Agencja MEDICUS zatrudni OPIEKUNKI dla seniorów z Podhala.
    Tel.: 503650903
    E-mail: medicus.opieka@gmail.com
  • ZDROWIE I URODA
    CENTRUM STOMATOLOGII DOMINIK ul. Zakopiańska 6a, Rabka. Pon-Sb 8.30-20.00. Tel.: 182670739, 696025147, www.csdominik.pl. Implanty, odbudowa kości szczęki, konsultacje implantologiczne, chirurgia, protetyka(korony, mosty, licówki, protezy). Leczenie bruksizmu (stawu skroniowo-żuchwowego) leczenie zachowawcze, kanałowe, ortodoncja.
  • MOTORYZACJA | kupno
    SKUP samochodów.
    Tel.: 512700770
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIĘ SPRZEDAWCZYNIE DO SKLEPU MONOPOLOWEGO, na stałe - PORONIN -
    Tel.: 606 751 351.
  • PRACA | dam
    Zatrudnimy Dwóch Ratowników Wodnych Do Nowego Hotelu W Bukowinie Tatrzańskiej. Stała Praca. Dobre Warunki. Praca Od Zaraz.
    Tel.: 601 508 720
  • PRACA | dam
    Zatrudnimy KIEROWCÓW kategorii C na transport lokalny, oraz kategorii C E na transport międzynarodowy.
    Tel.: +48502217387
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    ZAKOPANE - wynajmę powierzchnie usługowo-magazynową o powierzchni około 250m2 i wysokości 4metry. Budynek jest przy ulicy Powstańców Śląskich (200metrów od Polany Szymoszkowej) więcej informacji udzielam telefonicznie.
    Tel.: 660710510
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    SZUKAM DO WYNAJĘCIA MIESZKANIA 3-POKOJOWEGO W ZAKOPANEM. Na dłuższy okres.
    Tel.: 724 998 895.
  • PRACA | dam
    Kierowca Busa kat.D
    Tel.: 607864852
  • MOTORYZACJA | kupno
    SKUP AUT całych i rozbitych.
    Tel.: 516159309
    E-mail: msauto@onet.pl
    Inne: 516159309
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Szukam KAWALERKI lub NIEWIELKIEGO 2-POKOJOWEGO MIESZKANIA W ZAKOPANEM. Na dłuższy okres -
    Tel.: 518 813 715.
  • PRACA | dam
    W związku z prężnym rozwojem naszej firmy poszukujemy kierowcy z prawem jazdy kategorii CE. Gwarantujemy umowę o pracę na stałe ,dogodne warunki i wynagrodzenie.
    Tel.: 504708402,500331199
    E-mail: malgorzatakrawczyk@onet.pl
  • PRACA | dam
    Zatrudnię do pracy w restauracji w Zakopanem!!! Kucharza lub do przyuczenia kucharza. Kelnerke/kelnera na stałe
    Tel.: 883930208
    E-mail: anitawak@icloud.com
    Inne: 697034110
  • PRACA | dam
    Hotel Murowanica *** w Zakopanem poszukuje pracowników na stanowisko recepcjonisty/pokojowej. Osoby zainteresowane prosimy o przesłanie CV na adres: kontakt@hotel-murowanica.pl lub o kontakt telefoniczny: 182063362
    Tel.: 182063362
  • PRACA | dam
    C.H. "Stopiak" w Nowym Targu zatrudni SPRZĄTACZKĘ. Praca co 2-gi dzień, w godzinach 14-21.30. Dojazd i powrót z pracy we własnym zakresie. CV przesyłać na adres: C.H. Stopiak, ul. Ludźmierska 26A, 34-400 Nowy Targ.
  • PRACA | dam
    NORWEGIA-ST0LARZ,TYNKARZ. Praca w Oslo na warunkach norweskich, (firma norweska) dla: Stolarza- do wymiany DREWNIANEJ stolarki (okna,drzwi), Tynkarza- (również młodych początkujących tynkarzy). Znajomość języka NIE wymagana,(pracownicy w firmie z Podhala). Zarobki w przeliczeniu: 9,000-15,000 zł/miesiąc, na czysto. Bardzo częste zjazdy do kraju, wg. własnego uznania-średnio co 3 tygodnie. tel. 0047 938 88 654. ZAPRASZAMY !
    Tel.: 0047 938 88 654
    E-mail: marekklimala@gmail.com
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIĘ: KUCHARZA, POMOC KUCHENNĄ - ZMYWAK. RESTAURACJA MAŁA SZWAJCARIA, ZAKOPANE, ZAMOYSKIEGO 11 -
    Tel.: 600 07 61 07.
  • PRACA | dam
    Norwegia -TYNKARZ, MALARZ, DEKARZ, BLACHARZ BUDOWLANY, MONTER RUSZTOWAŃ. Praca w Oslo na warunkach norweskich, (firma norweska). Znajomość języka NIE jest wymagana,(pracownicy w firmie z Podhala). Zarobki w przeliczeniu; 9,000-15,000 zł./miesiąc na czysto.Bardzo częste zjazdy do kraju, wg.własnego uznania-średnio co 3 tygodnie.Tel; 0047 938 88 654, (8.00-21.00)
    Tel.: Tel; 0047 938 88 654
  • PRACA | dam
    FIRMA JERONIMO MARTINS POLSKA S.A. WŁAŚCICIEL SKLEPÓW BIEDRONKA, POSZUKUJE OSÓB NA STANOWISKA: ZASTĘPCA KIEROWNIKA SKLEPU ORAZ SPRZEDAWCA - KASJER W ZAKOPANEM I NOWYM TARGU. TEL. 668 333 831
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    SKUP Samochodów każda marka.
    Tel.: 512 700 770
  • BIURA RACHUNKOWE
    Usługi księgowo - kadrowe
    Tel.: 788539748
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
  • PRACA | dam
    Zatrudnię KIEROWCĘ ZMIENNIKA NA TAXI - Zakopane -
    Tel.: 888 223 761.
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    Noclegi w Zakopanem
    WWW: www.eNOCLEGI.biz
2018-02-18 21:54 Zakopianka zablokowana 2018-02-18 20:58 Pogoda dla biegaczy 2018-02-18 20:08 WYZWOLENIE 2018-02-18 19:25 Niegościnni gospodarze 2018-02-18 19:16 Gazdowska Parada w Kościelisku 1 2018-02-18 18:38 Samolot z Kuwejtu wylądował w Białce 2018-02-18 17:53 Na oczach olimpijczyka 2018-02-18 16:50 Korek po horyzont 2018-02-18 15:28 35-letni Polak zginął pod lawiną w Tatrach. Polka walczy o życie 5 2018-02-18 14:08 Zagadka (nie)logiczna 2 2018-02-18 13:01 Modowy szał w Zakopanem 2018-02-18 11:31 Startujemy w Zjeździe na Byle Czym (Wideo) 2018-02-18 11:21 Dzień Bezpiecznego Internetu 2018-02-18 09:59 Ten sposób na zanieczyszczenie powietrza nie zyskał popularności 5 2018-02-18 08:36 W tym wypadku na zakopiance rannych zostało 7 osób 2018-02-18 08:02 To już pewne - powstanie ścieżka wokół Jeziora Czorsztyńskiego 5 2018-02-17 22:13 Zadymienie w kamienicy w centrum Nowego Targu 2018-02-17 21:11 Drastyczna reklama na Szymoszkowej. Głos czytelniczki TP 20 2018-02-17 20:10 Piękna góra 2018-02-17 19:23 Kolizja i kara 3 2018-02-17 19:16 Nie jedźcie tą drogą 2018-02-17 19:14 Sprawdzą 2 burmistrzów i 4 spółki 2 2018-02-17 18:47 Może właśnie narodził się tu narciarski talent 2018-02-17 18:29 Ulica imienia Kamila Stocha? 3 2018-02-17 18:22 Bociani spacer w środku lutego 1 2018-02-17 17:16 Zaśnieżone autokary grozy 1 2018-02-17 17:14 Miłośnicy biegówek wreszcie się doczekali (WIDEO) 2 2018-02-17 16:57 Dziś mieliśmy narciarski raj (WIDEO, ZDJĘCIA) 2018-02-17 16:46 Lalki na scenie 2018-02-17 15:30 Zderzenie na zakopiance. Siedem osób rannych 2018-02-17 15:27 Flisacy z nowym prezesem 3 2018-02-17 15:10 Kamil Stoch mistrz, mistrz, mistrz 8 2018-02-17 14:08 Kluczyki od peugeota znalezione w Tatrach. Właściciel już się odnalazł 4 2018-02-17 14:01 Dachowanie w Krościenku 2018-02-17 12:09 Skocznia pod nadzorem 2018-02-17 11:48 Mroźny i piękny poranek w Hałuszowej 1 2018-02-17 09:55 Marcin Kydryński w Rabce 2018-02-17 08:21 Kult na scenie w Nosalowym 2018-02-17 08:07 Młodzież z Szaflar na muzycznych warsztatach gospel 2 2018-02-16 21:05 Te oczy mówią wszystko. Czy ktoś je przygarnie 2018-02-16 20:03 Zakopane zakorkowane 5 2018-02-16 19:03 Made in Małopolska – sto procent smaku 2018-02-16 18:19 Wszystko dla młodej pary i nie tylko 2018-02-16 18:00 Parcele Urzędnicze w rejestrze zabytków? 12 2018-02-16 17:45 Klub SN PTT Zakopane 1907 zaprasza na zawody 1 2018-02-16 16:47 W jeden wieczór zebrali 20 tys. zł. dla Chatki 1 2018-02-16 16:13 Zęby w ścianę 2018-02-16 14:54 Policjanci uratowali mężczyznę 1 2018-02-16 14:54 Korek rytualny 1 2018-02-16 13:33 Fashion Day Zakopane - odsłona druga
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2018-02-18 21:09 1. Hihaha! Smoki jak to smoki, wyłażą ze swoich jam kominowych i szwendają się po ulicach trując ludzi. Pewniakiem jakieś smoki z jakimś kupcem założyli spółkę i robią interes na maseczkach. Smoki można spotkać nie tylko na ulicy, gnieżdżą się też n.p. w łazienkach. Znalezione w sieci: "Naukowcy z Uniwersytetu w Bergen w Norwegii odkryli, że kobiety, które pracowały jako sprzątaczki lub regularnie używały aerozoli do czyszczenia od 20 lat, wykazywały obniżenie czynności płuc, porównywalne z efektem palenia 20 papierosów dziennie. Badanie, opublikowane w American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine , również wykazało, że wdychanie chemikaliów zawartych w produktach czyszczących również zwiększało ryzyko wystąpienia astmy nawet o 43 proc. Jedyny sposób na smoki to nie przejmować się i nie oddychać. 2018-02-18 20:55 2. W NT to kierowcy wiecznie mają problem ze zrozumieniem zasad pierwszeństwa. 2018-02-18 20:43 3. Jezus Maria! Konia prasło! 2018-02-18 19:17 4. w zimie idą do doliny ciężkie-dziwie się 2018-02-18 19:07 5. Nie ma problemu Alik. Postaw fabrykę na terenie gminy turystycznej. Kombinat roz.... liście. Co tu ukrywać, są tacy, którzy twierdzą, że jak był kombinat, to w tym czasie Polski nie było. Ech 2018-02-18 18:41 6. Czy ktpś wie, kto to? 2018-02-18 18:39 7. Na paczkach papierosów w całej UE też są takie fotki i jakoś z tym żyjecie. 2018-02-18 18:39 8. ['] 2018-02-18 18:10 9. Mam nadzieję że to nie podhalanie... oczywiście każda śmierć jest straszna ale swoich krajanow żal jakoś podwójnie... 2018-02-18 18:03 10. przecież to nie są dzieci...To są płody więc o co to halo?
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP

Pożegnania

Bojcorka

Album TP